Afganistan’da Taliban yönetimi, ülkede uygulanacak yeni ceza usullerini kamuoyuna açıkladı. Yeni düzenlemeler, ceza hukukunun dini kimlik, mezhep, cinsiyet ve toplumsal statüye göre farklı biçimlerde uygulanacağını ortaya koydu. Düzenleme, hem ülkede hem de uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.
CEZA KANUNUNDA KÖLELİK DÜZENLEMESİ
Yeni ceza kanununda en çok dikkat çeken başlıklardan biri kölelik oldu. Metinde kölelik açık biçimde tanımlanırken, “efendi” ve “köle” kavramlarının birçok maddede yer aldığı görüldü. Düzenlemeye göre kölelerin cezalandırılması yetkisi doğrudan “efendilere” bırakılıyor.
TOPLUM DÖRT SINIFA AYRILIYOR
Taliban, ülke nüfusunu dört ayrı sosyal sınıfa ayırdı: din alimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf. Ceza türü ve ağırlığı, kişinin bu sınıflardan hangisine ait olduğuna göre belirlenecek.Düzenlemeye göre bir suçun din alimi tarafından işlenmesi halinde yalnızca uyarı cezası verilecek. Seçkinler için mahkemeye çağrı ve uyarı öngörülürken, orta sınıf için hapis cezası uygulanacak. Alt sınıfa mensup kişiler ise hapis cezasının yanı sıra bedensel cezalarla da karşı karşıya kalabilecek.
MUHALİFLERE VE ELEŞTİRMENLERE ÖLÜM CEZASI
Yeni ceza kanunu, Taliban mahkemelerine muhalifleri ve eleştirmenleri ölüm cezasına çarptırma yetkisi veriyor. “İsyancı” olarak tanımlanan kişilerin kamuya zarar verdiği ve bu zararın öldürülmeden giderilemeyeceği savunuluyor.Ayrıca Taliban muhaliflerini yetkililere bildirmeyen vatandaşlar için de hapis cezası öngörülüyor. Düzenlemeyle tüm vatandaşlara fiili ihbar yükümlülüğü getiriliyor.
VATANDAŞA CEZALANDIRMA YETKİSİ
Kanunda yer alan bir diğer dikkat çekici maddeye göre, vatandaşlara “günah” işlendiğine tanıklık etmeleri halinde kişileri doğrudan cezalandırma yetkisi veriliyor. Bu durumun keyfi uygulamalara yol açabileceği belirtiliyor.
KIZ ÇOCUKLARINA EĞİTİM YASAĞI
Taliban, yeni yasalar kapsamında kız çocuklarının eğitimini de tamamen yasaklıyor. Eğitim yasağının ülke genelinde geçerli olacağı ifade ediliyor.
DANS YASAĞI VE ‘AHLAKSIZLIK’ TANIMI
Yeni düzenlemelerle dans etmek ve dans edenleri izlemek suç kapsamına alınıyor. “Ahlaksızlık yerleri”nin yıkılmasına ilişkin hüküm de kanunda yer alırken, bu yerlerin ne olduğu açık biçimde tanımlanmıyor. Uzmanlar, bu durumun keyfi cezalandırmalara zemin hazırlayabileceği uyarısında bulunuyor.
ŞİDDETE VE ÇOCUK İSTİSMARINA CEZASIZLIK
Kanunda yer alan maddelere göre, kemik kırığına ya da derinin yırtılmasına yol açmadığı sürece şiddet serbest bırakılıyor. Çocuk istismarı ve çocuğa yönelik şiddet için de açık bir ceza öngörülmüyor. Bir maddeye göre babaların, 10 yaşındaki oğullarını namazı ihmal etmek gibi gerekçelerle cezalandırabileceği ifade ediliyor.Ayrıca akrabalık bağı olmayan kadın ve erkeğin birlikte bulunması da suç sayılıyor.
MEZHEP DEĞİŞTİRENE HAPİS CEZASI
Taliban’ın esas aldığı Hanefi mezhebine göre hazırlanan ceza kanununda, mezhebini terk edenler “kafir” olarak nitelendiriliyor. Mezhep değiştiren kişilerin hapis cezasıyla karşı karşıya kalacağı belirtiliyor.
ULUSLARARASI HUKUKA AYKIRILIK TEPKİSİ
Yeni ceza kanununun uluslararası insan hakları standartlarını, temel özgürlükleri ve adil yargılanma ilkelerini ihlal ettiği vurgulanıyor. Buna rağmen Taliban, ABD’nin 2021 yılında Afganistan’dan çekilmesinin ardından kontrolü ele geçirdiği ülkede bu tür düzenlemeleri hayata geçirmeyi sürdürüyor.